w przygotowaniu

w przygotowaniu

ODZYSKANE DZIĘKI FBI

Agata Modzolewska

W 2017 r. do Polski wróciły dwa obiekty  pochodzące z wrocławskich muzeów. Miniatura „Portret damy” Aimée Zoe Lizinki de Mirbel i „Ulica wraz z ruiną zamku” Roberta Śliwińskiego zostały skradzione pod koniec II wojny światowej ze składnic na Dolnym Śląsku.  Oba obrazy odnalazły się na terenie Stanów Zjednoczonych. Ich powrót do kraju, do Wrocławia był możliwy dzięki dobrej współpracy z FBI. To nie pierwszy raz Agencja pomaga nam w odzyskaniu zrabowanych dzieł.

MIĘDZYNARODOWA OPERACJA PANDORA II

Aneta Ceglińska

Operacja Pandora to przedsięwzięcie europejskich policji skierowane na walkę z przestępczością przeciwko dziedzictwu kulturowemu. W Polsce, oprócz policji, w akcji wzięły udział również: Straż Graniczna i Krajowa Administracja Skarbowa. Operacja na terenie Polski koncentrowała się na ujawnianiu przypadków grabieży szeroko pojętego dziedzictwa kulturowego, w tym na obszarach lądowych i podwodnych, nielegalnego obrotu dobrami kultury oraz kradzieży i niszczenia zabytków, w tym zabytków archeologicznych. Ponadto jej celem było także zgromadzenie informacji na temat osób lub grup przestępczych dokonujących nielegalnych eksploracji stanowisk archeologicznych.

SKALA ZAGROŻENIA PRZESTĘPCZOŚCIĄ PRZECIWKO DOBROM KULTURY W 2017 R. EFEKTYWNOŚĆ DZIAŁAŃ POLICJI

Aneta Ceglińska

W 2017 r., w odniesieniu do kategorii przestępstw przeciwko mieniu zauważalny jest spadek liczby przestępstw przy jednoczesnym wzroście wskaźnika wykrywalności. Statystyki wykazują, że najbardziej narażone na tego typu przestępstwa są domy i mieszkania prywatne. Jednocześnie należy odnotować, że poziom przestępstw  ściganych  z  ustawy  z  dnia  23  lipca  2003  r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r. poz. 2187) w ostatnich latach utrzymuje się na niezmiennym poziomie, nie przekraczając 100 zdarzeń.

POŻARY W OBIEKTACH ZABYTKOWYCH W LATACH 2014-2017

Monika Barwik

Statystyki pożarów potwierdzają, że za większością odnotowanych incydentów, pośrednio lub bezpośrednio, stoi człowiek (podpalenia, nieumyślne zaprószenie ognia, niewłaściwe użytkowanie odbiorników energii elektrycznej i urządzeń grzewczych, niewłaściwe prowadzenie prac remontowo-konserwatorskich, nieostrożne posługiwanie się materiałami łatwopalnymi itd.). Niestety Państwowa Straż Pożarna nie prowadzi odrębnych statystyk dla zabytków z wyjątkiem umieszczonej w dziale Inne obiekty.

NOWA PODSTAWA WSPÓŁPRACY SŁUŻB KONSERWATORSKICH I POLICJI

Agnieszka Olech

Skala przestępczości wobec dziedzictwa kulturowego w Polsce od lat utrzymuje się na wysokim poziomie. W celu efektywnego przeciwdziałania tego typu zjawiskom niezbędna jest szeroka współpraca i wymiana informacji między służbami konserwatorskimi a Policją oraz sprawna koordynacja podejmowanych działań. Pozostaje wierzyć, że podpisane 8 lutego 2018 Porozumienie Generalnego Konserwatora Zabytków i Komendanta Głównego Policji w sprawie współdziałania w zakresie zapobiegania i zwalczania przestępczości skierowanej przeciwko zabytkom oraz innym dobrom kultury spełni pokładane w nim nadzieje i znacząco przyczyni się do wzrostu poziomu ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce.

UTRACONA – ODZYSKANA. PRZEDWOJENNA KOLEKCJA POZAEUROPEJSKA MUZEUM ARCHEOLOGICZNEGO I ETNOGRAFICZNEGO W ŁODZI

JOANNA BORUCKA-PIECH

15 września 2017 r. w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi została otwarta wystawa czasowa pt. "Utracone – odzyskane. Ciąg dalszy…" . Wystawa ta, o przewrotnym dla wielu Widzów tytule, zaprezentowała ok. 800 zabytków pozaeuropejskich z kolekcji przedwojennego Miejskiego Muzeum Etnograficznego (obecnego MAiE). Zanim jednak zostały zaprezentowane na wystawie, łódzkie zabytki egzotyczne przeszły długą drogę naznaczoną wojenną grabieżą i dekadami starań restytucyjnych. Ukoronowaniem tych działań i asumptem do powstania wystawy był zwrot 337 zabytków z Instytutu Etnologii przy Uniwersytecie im. Georga-Augusta w Getyndze, który nastąpił 17 maja 2016 roku.  

KAMIL ZEIDLER, ZABYTKI – PRAWO I PRAKTYKA, WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO, GDAŃSK-WARSZAWA 2017. Recenzja

KATARZYNA STANIK-FILIPOWSKA

ZABYTKI – PRAWO I PRAKTYKA to wybór 77 artykułów prof. Kamila Zeidlera, publikowanych na przestrzeni ostatnich 15 lat. Przyjęta formuła kolejnych artykułów stwarza czytelnikowi możliwość bardzo szerokiego spojrzenia na wielorakie aspekty zagadnień związanych z zasobem dziedzictwa kultury, doceniając w tym zakresie także bardzo szeroką płaszczyznę badawczą podejmowaną na przestrzeni lat przez Autora.

PORTRET, CO MIAŁ ZATKAĆ DZIURĘ W DACHU....

Jakub Bendkowski

Portret trumienny to jedno z najbardziej charakterystycznych dzieł epoki sarmackiej. Konterfekt malowany na blasze o przekroju trumny jest dziełem rzadkim i kolekcjonerskim rarytasem. Wydawać więc by się mogło, że strata takiego zabytku porusza jego właściciela. Dzieje portretu trumiennego przedstawiającego Barbarę z Załuskich Mokronoską, że nie zawsze się tak dzieje. Szczęśliwie portret po wielu latach "zaginięcia" nieoczekiwanie odnalazł się  w Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im A. Kowalskiego, które posiada najwioększą kolekcję tego typu dzieł.

Szesnastowieczne płaskorzeźby z Bralina odzyskane

Jacek Kuropka

Drewniany kościół Na Pólku koło Bralina to jeden z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej. Równie cenny był zdobiący wnętrze tryptyk z 1520 r., ograbiony z płaskorzeźbionych płycin w 1994 r. Dzięki staraniom austriackiej policji i prokuratury w 2015 r. w jednym z wiedeńskich domów aukcyjnych udało się zatrzymać dwie płyciny pochodzące z tego tryptyku. Choć obie figurowały w międzynarodowym rejestrze skradzionych dzieł sztuki, nie udałoby się ich odzyskać, gdyby nie starania polskich służb konsularnych.

Romneńskie harcerstwo

Andrzej Małyszko

W prywatnych domach, mieszkaniach są przechowywane rodzinne pamiątki. Niektóre, bardzo osobiste, pewnie nigdy nie ujrzą światła dziennego. Inne, mimo swej prywatności, są przyczynkiem do wielkich historii. Tak jest ze zdjęciami i proporczykiem, które są  w posiadaniu Andrzeja Małyszki. To nie tylko opowieść o rodzicach i miejscu z dzieciństwa, ale też o początkach harcerstwa w Polsce.

SZLICHTADOWE SANECZKI MARII LESZCZYŃSKIEJ Z KOLEKCJI POTOCKICH

Aldona Cholewianka-Kruszyńska

Słynna łańcucka Wozownia Potockich jest jedyną w skali światowej istniejącą in situ historyczną magnacką remizą, tak w rozumieniu samego parku wyjazdowych pojazdów konnych, jak i budynku stanowiącego część łańcuckiej, ordynackiej rezydencji, w którym bez zmian od roku 1904 stoją ekwipaże. To zachowanie nie tylko zespołu związanych z tą rezydencją wyjazdowych pojazdów, ale też przechowywanie ich w tej samej Zamkowej Wozowni jest istotnie wyjątkowe, szczególnie w obliczu wydarzeń, jakie w XX w. dotknęły Polskę - II wojny światowej, a potem  reformy PKWN, które zaburzyły funkcjonujący wcześniej ład, doprowadzając także do unicestwienia większości ziemiańskich siedzib i znajdujących się w nich kolekcji.

POPIERSIE MARII Z SANGUSZKÓW POTOCKIEJ, JAK DAWNIEJ, W ZAMKU W ŁAŃCUCIE

Barbara Trojnar

Do 1944 r. w zbiorach zamku Potockich w Łańcucie znajdowały się marmurowe popiersia Alfreda Józefa Potockiego (1822-1889), II ordynata łańcuckiego i jego żony Marii Klementyny z Sanguszków (1830-1903), wykonane w 1856 r. w Rzymie przez Pietra Teneraniego. W 1944 r. rzeźby te wraz z innymi dziełami sztuki znajdującymi się w zamku w Łańcucie zostały wywiezione za granicę przez Alfreda Antoniego Potockiego (1886-1958), ostatniego ordynata łańcuckiego. Obecnie popiersie Marii z Sanguszków Potockiej stanowi własność Fundacji Zbiorów im. Ciechanowieckich przy Zamku Królewskim w Warszawie. W 2017 r. rzeźba ta użyczona została jako depozyt Muzeum - Zamkowi w Łańcucie. Miejsce przechowywania popiersia Alfreda Józefa Potockiego pozostaje nieznane.

Malarskie polonica w Mińsku

Marcin Goch

Jeszcze do niedawna w obszarze przedsięwzięć inwentaryzacyjnych na Białorusi zainteresowaniem badaczy cieszyła się przede wszystkim zapomniana i ocalała z pożogi rewolucyjno-wojennej architektura. Dzięki programowi badawczemu Departamentu Dziedzictwa Kulturowego za Granicą i Strat Wojennych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeprowadzono wstępną kwerendę w najważniejszych muzeach stolicy Białorusi – Mińsku. Celem wyjazdu były poszukiwania, a następnie inwentaryzacja dzieł polskich malarzy.

ARCHIWUM IGNACEGO JANA PADEREWSKIEGO Z LAT 1861-1941 PRZECHOWYWANE W ZASOBIE ARCHIWUM AKT NOWYCH W WARSZAWIE

ADAM GRZEGORZ DĄBROWSKI

Przekazanie Archiwum I.J. Paderewskiego do Polski było realizacją jednego z zapisów jego testamentu z 30 września 1930 r.  Postępowanie spadkowe rozpoczęło się w 1949 r., do Polski przechowywane dotąd w Szwajcarii pamiątki przekazane zostały – za pośrednictwem Poselstwa RP w Bernie – w 1951 r., w następnym roku specjalna komisja dokonała ich rozdziału. W jego efekcie w zasobie AAN znalazły się materiały o charakterze archiwalnym: zasadnicze części Archiwum I.J. Paderewskiego przekazane zostały w latach 1956 oraz 1962, drobne – ale cenne – uzupełnienia Archiwum miały miejsce w latach 1957-1961, 1965, 1968, 1980, 2000 i 2015. Prace inwentaryzacyjne nad główną częścią archiwaliów prowadzone były w latach 1957-1962, wszystkie dopływy były porządkowane i włączane do zespołu w miarę ich napływania. Przechowywana w zasobie AAN kolekcja liczy obecnie 5275 jednostek archiwalnych, zajmujących ponad 62 metry półek magazynowych.

"Madonna Zdumienia Pełna" powróciła do kościoła w Nysie

Monika Kuhnke

Do parafii Św. Jakuba i Św. Agnieszki w Nysie powróciła po blisko 70 latach średniowieczna rzeźba śląska „Madonna z Dzieciątkiem”, powstała w kręgu tzw. Madonn na lwie pod koniec XIV w. Ta niemal metrowa figura została, wraz z innymi dziełami sztuki oraz wyposażeniem skarbca, w marcu 1945 r. ewakuowana do Javornika (Czechy). Po zakończeniu działań wojennych zabytki pochodzące z Nysy i zlokalizowane na terenie Czech zostały rewindykowane do Polski. Ponieważ nie udało się wówczas odnaleźć  tej średniowiecznej rzeźby, jej zdjęcie wraz z opisem zamieszone zostało w katalogu strat wojennych. Dopiero w 2013 r. przy okazji prac przygotowawczych do wystawy rzeźb powstałych w kręgu Madonn na lwie, historycy sztuki w Muzeum Sztuki w Ołomuńcu ustalili, że znajdująca się w tamtejszym magazynie średniowieczna rzeźba pochodzi z Nysy. Rzeźba zwrócona parafii Św. Jakuba i Św. Agnieszki w Nysie 31 marca 2014 r. podczas uroczystości zorganizowanej w polskiej ambasadzie w Pradze, ale jako depozyt tej parafii eksponowana była na wystawie „Gotyckie Madonny na lwie” zorganizowanej w Muzeum Sztuki w Ołomuńcu.